Chuyển từ trống sang handpan là con đường khá phổ biến với những người đã quen chơi cajon, djembe hay trống jazz. Bạn đã có cảm giác nhịp, đôi tay linh hoạt và thói quen nghe groove, đó là nền tảng rất quý. Tuy nhiên, handpan là nhạc cụ vừa gõ vừa hát giai điệu, nên có những kỹ năng mang sang được ngay và có những thói quen cần học lại từ đầu.
Bài viết này dành cho người chơi trống học handpan, giúp bạn nhìn rõ lợi thế của mình, những điểm khác biệt quan trọng và một lộ trình rút gọn để tiến bộ nhanh. Nếu bạn muốn có người hướng dẫn trực tiếp, có thể tham khảo chương trình học handpan tại Anahata.
Kỹ Năng Bộ Gõ Mang Sang Được
Người chơi bộ gõ thường tiến bộ nhanh hơn người mới hoàn toàn ở giai đoạn đầu, và đó là lý do việc chuyển từ trống sang handpan thường diễn ra khá suôn sẻ. Những kỹ năng sau gần như được giữ nguyên giá trị:
- Cảm giác nhịp ổn định: Bạn đã quen giữ tempo, đếm phách và chơi đều tay, đây là điều người mới thường mất nhiều tháng để có.
- Độc lập hai tay: Khả năng để mỗi tay làm một việc khác nhau giúp bạn dễ chơi giai điệu ở tay này và giữ nhịp ở tay kia.
- Tư duy groove: Bạn hiểu cách nhấn phách, tạo nhịp nghịch và xây dựng một vòng nhịp có hồn.
- Kỹ thuật gõ thân: Kinh nghiệm với tiếng bass và tiếng slap trên cajon giúp bạn tiếp cận kỹ thuật tak, thumb trên thân handpan rất tự nhiên.
- Nghe và phản hồi khi chơi nhóm: Người chơi trống quen lắng nghe các nhạc cụ khác, nên dễ hòa nhập khi chơi handpan cùng người khác.
Những lợi thế này giúp người chơi trống học handpan bỏ qua được phần khó nhất của người mới là làm chủ nhịp. Bạn có thể tập trung ngay vào âm thanh và giai điệu.
Khác Biệt Về Lực Chạm
Đây là điểm cần học lại nhiều nhất khi chuyển từ trống sang handpan. Trên cajon hay djembe, bạn thường đánh mạnh và để tay tiếp xúc lâu với mặt trống để tạo tiếng. Handpan lại cần cách chạm hoàn toàn khác.
Chạm Nhẹ Và Nảy Lên
Handpan là nhạc cụ bằng thép được lên dây chính xác. Cú chạm đúng là chạm nhẹ, nhanh và nhấc tay lên ngay để nốt được ngân tự do. Nếu giữ tay lâu trên nốt như thói quen trên trống, âm thanh sẽ bị tắt hoặc đục.
Không Dùng Lực Mạnh
Đánh quá mạnh không làm handpan to hơn đáng kể mà còn làm âm thanh bị vỡ, lẫn tạp âm. Về lâu dài, lực đánh quá mạnh còn có thể làm lệch tông của nốt. Với cajon và handpan, cách dùng lực gần như ngược nhau: trống cần sức nặng của cổ tay, còn handpan cần sự nhẹ nhàng của đầu ngón tay.
Vị Trí Chạm Chính Xác
- Điểm chạm trên nốt: Mỗi nốt có vùng cho âm thanh đẹp nhất, thường ở phần gần mép trường âm thay vì chính giữa.
- Bộ phận dùng để chạm: Chủ yếu dùng phần thịt đầu ngón tay hoặc mặt ngón, không dùng cả lòng bàn tay như khi đánh bass trên cajon.
- Vùng gõ thân: Khi gõ tak hoặc thumb, chỉ gõ vào vùng thép giữa các nốt và vành đàn, tránh chạm vào nốt khác.
Bạn có thể ôn lại nền tảng này qua bài viết về kỹ thuật gõ cơ bản trên handpan, nơi các kỹ thuật touch, slap và roll được giải thích chi tiết.
Tư Duy Giai Điệu Khi Chuyển Từ Trống Sang Handpan
Trên trống, bạn nghĩ theo âm sắc: tiếng trầm, tiếng sắc, tiếng tắt. Trên handpan, mỗi vị trí là một nốt nhạc có cao độ, nên bạn cần thêm một lớp tư duy về giai điệu và hòa âm.
- Hiểu âm giai của đàn: Mỗi chiếc handpan được lên theo một âm giai cố định. Biết nốt nào là nốt chủ, nốt nào tạo cảm giác ổn định giúp bạn chơi có định hướng.
- Nghe độ ngân: Nốt handpan ngân dài, nên khoảng lặng giữa các nốt cũng là một phần của âm nhạc. Người chơi trống thường có xu hướng lấp đầy mọi phách, cần tập để chừa khoảng thở cho âm thanh.
- Xây câu nhạc: Thay vì chỉ lặp lại một vòng nhịp, hãy tập tạo câu hỏi và câu trả lời giữa các nốt, giống như đang hát.
- Kết hợp nhịp và nốt: Điểm mạnh của bạn là có thể đặt giai điệu lên trên một nền groove vững chắc, tạo nên phong cách rất riêng.
Với nhiều người, đây là phần thú vị nhất khi chuyển từ trống sang handpan, vì lần đầu tiên đôi tay quen gõ nhịp lại có thể tạo ra giai điệu.
Bài Tập Chuyển Đổi
Các bài tập dưới đây được thiết kế riêng cho người chơi trống học handpan, áp dụng được ngay trong tuần đầu chuyển từ trống sang handpan, giúp bạn tận dụng nền tảng nhịp sẵn có và sửa dần thói quen lực chạm.
- Chạm và nhấc tay: Chọn một nốt, chạm thật nhẹ rồi nhấc tay ngay, lắng nghe độ ngân cho đến khi tắt hẳn. Lặp lại 20 lần mỗi tay, tăng dần độ đều của âm thanh.
- Đổi groove cajon thành nốt: Lấy một nhịp cơ bản quen thuộc trên cajon, thay tiếng bass bằng nốt Ding và tiếng slap bằng một nốt ở vòng ngoài. Bạn sẽ có ngay một đoạn nhạc đơn giản.
- Thêm lớp gõ thân: Giữ giai điệu hai nốt ở tay phải, tay trái gõ tak nhẹ trên thân đàn vào các phách lẻ. Đây là bước nối giữa tư duy bộ gõ và tư duy giai điệu.
- Chơi chậm hơn bình thường: Đặt máy đếm nhịp ở tốc độ khoảng 60 BPM, chơi một vòng giai điệu và để mỗi nốt ngân đủ lâu. Bài tập này giúp phá thói quen chơi dày phách.
- Thu âm và nghe lại: Ghi lại phần chơi của mình để nhận ra nốt nào bị tắt tiếng, nốt nào đánh quá mạnh, từ đó điều chỉnh lực chạm.
Mỗi ngày dành khoảng 20 đến 30 phút cho các bài tập chuyển từ trống sang handpan này, sau vài tuần bạn sẽ thấy đôi tay mềm hơn và âm thanh handpan trong trẻo hơn rõ rệt.
Lộ Trình Học Rút Gọn
Nhờ có nền tảng nhịp, lộ trình chuyển từ trống sang handpan có thể ngắn hơn so với người mới bắt đầu. Dưới đây là gợi ý theo từng giai đoạn.
Giai Đoạn Làm Quen Lực Chạm
- Trọng tâm: Sửa cách chạm, làm quen vị trí các nốt và kỹ thuật touch cơ bản.
- Mục tiêu: Mỗi nốt phát ra rõ ràng, ngân đều, không bị tạp âm.
Giai Đoạn Kết Hợp Nhịp Và Nốt
- Trọng tâm: Đưa các groove quen thuộc lên handpan, thêm tak và thumb để tạo lớp nhịp.
- Mục tiêu: Chơi được vài vòng nhạc hoàn chỉnh có cả giai điệu và nhịp.
Giai Đoạn Phát Triển Phong Cách
- Trọng tâm: Ứng tấu, xây dựng bài nhạc riêng, kỹ thuật nâng cao như ghost note, roll và nhịp phức hợp.
- Mục tiêu: Tạo được phong cách riêng, kết hợp thế mạnh bộ gõ với màu âm handpan.
Nếu đã vững nhịp và muốn đi nhanh tới giai đoạn phát triển phong cách, bạn có thể tham khảo khóa học handpan nâng cao với các kỹ thuật bộ gõ chuyên sâu hơn.
Nền Tảng Nhịp Là Lợi Thế Lớn
Chuyển từ trống sang handpan không phải là bắt đầu lại từ con số không. Bạn mang theo cảm giác nhịp, sự linh hoạt của đôi tay và tư duy groove, chỉ cần học lại cách chạm nhẹ và thêm tư duy giai điệu. Khi hai thế mạnh này gặp nhau, bạn sẽ có một cách chơi handpan giàu nhịp điệu và rất riêng.
Hãy kiên nhẫn với đôi tay của mình trong những tuần đầu, và khám phá thêm các mẫu đàn, khóa học cùng Anahata Handpan.
